/ از: ابن سکیت ابویوسف یعقوب بن اسحاق شیعی (شهید در ۲۴۴ق)
: کاتب: میر محمدعلی بن میر خلیلالله تونی
۳۳ر - ۱۷۰پ
؛۱۷/۵*۲۸/۵سم. ۱۷۱گ. ۲۵س.
این اثر نخستین بار در قاهره (۱۳۶۸ق) به کوشش عبدالسلام محمد هارون و احمد محمد شاکر به چاپ رسیده و در ۱۹۵۶م نیز در همانجا تجدید چاپ شده است.
1
2
بسمله. قرات علی الشیخ الاجل الامام العالم الاوحد حجه الاسلام ابی منصور موهوب بن احمد بن محمد بن الخضر الجوالیقی اطال الله بقاءه فی سنه ثلاث و ثلاثین و خمسمائه. قلت له قرات علی ابیزکریا یحیی بن علی الخطیب التبریزی فاقر به قال اخبرنا الرئیس ابوالحسین هلال بن الحسن الکاتب قال اخبرنا ابوبکر احمد بن محمد بن الجراح قال اخبرنا ابوبکر محمد بن القاسم بن محمد الانباری قال اخبرنا ابوالقاسم بن محمد قال اخبرنا عبدالله بن محمد بن رستم الطبری قال اخبرنا ابویوسف یعقوب بن اسحق السکیت قال باب فعل و فعل باختلاف المعنی الحمل ما کان فی بطن او علی راس شجره و الحمل ما کان علی ظهر او راس... .
خزعه تخزعه ای شیء منحیه عن الطریق و تقول للرجل خزعنی ظلع فی رجلی ای قطعنی عن المشی الکسائی و ابوزید قالا الحرب خدعه.
نام کتاب و مولف در صفحه عنوان و مطالبی در توصیف اصلاح المنطق به خط صدرالافاضل آمده است.
نوع خط:
تزئینات متن:
رکابه نویسی:
تزئینات جلد:
نسخ؛ عناوین به خط جلی.
نشانیها شنگرف.
دارد.
تیماج قهوهای.
1
1
1
در آخر نسخه یادداشتی از علیاکبر بن فتحالله بن محمدعلی بن فتحالله موسوی در قریه ابرده از حوالی مشهد در ۱۲۲۵ق آمده است.
در آخر نسخه یادداشت صدرالافاضل درباره این نسخه و مقدمهای که وی بر کتاب زده است، آمده است.
در هامش صفحات مواد لغت به خط صدرالافاضل درج شده است.
3
در آخر نسخه مهر بیضوی «علیاکبر موسوی».
ماخذ فهرست: جلد ۴۴، صفحه ۳۵-۳۶.
نک: تاریخ التراث العربی، المجلد الثامن (علم اللغه)، ۲۲۶ - ۲۳۳؛ ذریعه، ۲/ ۱۷۳؛ مرعشی، ۲۴/ ۱۵۹.
کتابی است در لغت که از معروفترین آثار این سکیت است و تا دیرگاهی پس از وی توجه و ستایش علمای لغت را بر انگیخته و مورد استناد آنان بوده است. مبرد دربارهاش گفته: «انه ما عبر علی جسر بغداد کتاب فی اللغه مثله».
مولف در این کتاب مواد لغوی را به ترتیب ابواب صرفی گرد آورده با توضیحات لازم و ذکر موارد و چگونگی استعمال آنها با شواهدی از شعر عرب و اشاره به بعضی فواید ادبی مناسب الفاظ. وی بسیاری از واژههای عربی را به صورت صحیح آن ضبط کرده و آنها را از جنبههای صرفی، فصاحت و عدم فصاحت، نادر یا شاذ بودن و جز آنها مورد بررسی قرار داده است.
این اثر از معتبرترین کتابهای لغت به شمار میرود و شرحها و تلخیصهای بسیاری که بر آن نوشته شده، دلیل این مدعاست. سزگین به تفصیل در مورد نسخهها، شرحها، تخلیصها و ردیههای آن بحث کرده است.
/ صدرالافاضل لطفعلی خان دانش بن محمدکاظم شیرازی تبریزی